Oliwia Kukuła¹⁵, Piotr Jankowski⁴, Sebastian Stambuła¹²³
¹ Politechnika Częstochowska, Wydział Inżynierii Produkcji i Technologii Materiałów, Katedra Fizyki, al. Armii Krajowej 19, 42-200 Częstochowa
² Laboratorium Badawcze Aparatury do Medycznej Diagnostyki Obrazowej, Synektik S.A., ul. Józefa Piusa Dziekońskiego 3, 00-728 Warszawa
³ Dział Fizyki Medycznej, Górnośląskie Centrum Medyczne im. prof. L. Gieca, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach, ul. Ziołowa 45–47, 40-635 Katowice
⁴ Katowickie Centrum Onkologii, ul. Raciborska 26, 40-074 Katowice
⁵ Gabinet Stomatologiczny „OK-dent”, Oliwia Kukuła, ul. ks. Stanisława Staszica 12A/5, 42-202 Częstochowa
Wprowadzenie
Skuteczność leczenia endodontycznego jest bezpośrednio uzależniona od prawidłowej diagnostyki obrazowej umożliwiającej ocenę anatomii systemu kanałów korzeniowych, wykrycie zmian okołowierzchołkowych oraz kontrolę efektów leczenia [1, 7]. Radiografia wewnątrzustna oraz pantomogram pozostają podstawowymi metodami obrazowania w stomatologii ze względu na niską dawkę promieniowania, dostępność oraz łatwość interpretacji [3, 7].
Jednocześnie ograniczenia metod dwuwymiarowych, takie jak brak informacji przestrzennej, zniekształcenia projekcyjne oraz nakładanie się struktur anatomicznych, mogą prowadzić do niedoszacowania rozległości zmian patologicznych [1, 4, 6]. Wprowadzenie CBCT umożliwiło trójwymiarową ocenę struktur zęba i tkanek okołowierzchołkowych, co ma szczególne znaczenie w przypadkach klinicznie niejednoznacznych oraz w planowaniu leczenia endodontycznego zębów o złożonej anatomii [1, 2, 5].
Cel pracy
Celem pracy było porównanie wartości diagnostycznej radiografii wewnątrzustnej, pantomogramu oraz CBCT w planowaniu i kontroli leczenia endodontycznego na podstawie analizy przypadku klinicznego z wykorzystaniem dokumentacji obrazowej własnej, zgodnie z aktualnymi zaleceniami European Society of Endodontology oraz AAE/AAOMR [2, 5].
Materiał i metody
Analizie poddano przypadek pacjenta zakwalifikowanego do leczenia endodontycznego zęba szczęki. W ramach diagnostyki obrazowej wykonano: pantomogram oraz zdjęcie radiologiczne wewnątrzustne. Po leczeniu kontrolnie wykonano zdjęcie radiologiczne wewnątrzustne oraz badanie CBCT szczęki.
Badanie CBCT wykonano zgodnie z zasadą ALARA, z zastosowaniem minimalnych parametrów ekspozycji zapewniających diagnostyczną jakość obrazu. Urządzenia radiologiczne oraz urządzenia pomocnicze wykorzystane do diagnostyki posiadały aktualne sprawozdania z testów eksploatacyjnych zgodne z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 12 grudnia 2022 r. (Dz.U. 2022 poz. 2759), co zapewniało stabilność parametrów ekspozycji oraz wiarygodność uzyskanych wyników.
Wyniki własne
Pantomogram dostarczył informacji przeglądowej o stanie uzębienia oraz wielkości zmiany (czerwone strzałki) (Ryc. 1). Radiografia wewnątrzustna wykonana przed leczeniem sugerowała obecność zmiany (czerwone strzałki), jednak nie umożliwiała jednoznacznej oceny jej rzeczywistej rozległości ani relacji do struktur sąsiednich (Ryc. 2).
Kontrolne zdjęcie wewnątrzustne po zakończonym leczeniu umożliwiło ocenę techniczną wypełnienia kanału korzeniowego oraz wielkość zmiany (czerwone strzałki) (Ryc. 3).
Nieustępujące dolegliwości bólowe, mimo zakończonego leczenia i prawidłowego wypełnienia kanału zębowego, wpłynęły na decyzję o rozszerzeniu diagnostyki o badanie CBCT. Mimo iż badanie pantomograficzne oraz radiografia wewnątrzustna wskazywały, że wierzchołek korzenia zęba tkwi w zmianie, to badanie CBCT pokazało zupełnie co innego (Ryc. 4-8). Wierzchołek zęba (strzałki zielone) nie był bezpośrednio związany ze samą zmianą (strzałka czerwona).
| Cecha | Zdjęcie wewnątrzustne | Pantomogram | CBCT |
|---|---|---|---|
| Rodzaj obrazu | 2D | 2D | 3D |
| Informacja przestrzenna | Brak | Brak | Pełna |
| Rozdzielczość przestrzenna | Wysoka (lokalnie) | Niska–umiarkowana | Wysoka |
| Detekcja zmian okołowierzchołkowych | Ograniczona | Ograniczona | Wysoka |
| Nakładanie się struktur anatomicznych | Tak | Tak | Nie |
| Ocena anatomii kanałów | Ograniczona | Bardzo ograniczona | Wysoka |
| Ocena relacji wierzchołków do struktur sąsiednich | Ograniczona | Bardzo ograniczona | Wysoka |
| Możliwość oceny trójwymiarowej | Nie | Nie | Tak |
| Dawka promieniowania | Niska | Niska–umiarkowana | Umiarkowana* |
| Przydatność kliniczna | Kontrola techniczna leczenia | Diagnostyka przeglądowa | Planowanie leczenia, diagnostyka złożona |
* Dawka zależna od pola obrazowania (FOV) i parametrów ekspozycji.
Dyskusja
Uzyskane wyniki potwierdzają ograniczoną wartość diagnostyczną metod obrazowania dwuwymiarowego w ocenie zmian związanych z zębami. CBCT umożliwia dokładną ocenę przestrzenną oraz precyzyjne różnicowanie zmian, co przekłada się na większą trafność decyzji klinicznych i bezpieczeństwo leczenia endodontycznego.
Jednocześnie zdjęcia wewnątrzustne pozostają metodą z wyboru w kontroli technicznej leczenia, ze względu na niską dawkę promieniowania i ogólnodostępność
Badanie CBCT wykonano zgodnie z zasadą ALARA, z zastosowaniem minimalnych parametrów ekspozycji zapewniających diagnostyczną jakość obrazu. Urządzenia radiologiczne oraz urządzenia pomocnicze wykorzystane do diagnostyki posiadały aktualne sprawozdania z testów eksploatacyjnych zgodne z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 12 grudnia 2022 r. (Dz.U. 2022 poz. 2759), co zapewniało stabilność parametrów ekspozycji oraz wiarygodność uzyskanych wyników.
Wnioski
- Radiografia wewnątrzustna i pantomogram mają ograniczoną wartość diagnostyczną w planowaniu leczenia endodontycznego.
- CBCT zapewnia najwyższą dokładność diagnostyczną w ocenie zmian okołowierzchołkowych oraz relacji anatomicznych.
- Zdjęcia wewnątrzustne są wystarczające do kontroli technicznej leczenia, jednak nie powinny stanowić jedynej podstawy do oceny struktur o charakterze trójwymiarowym.
- Regularna kontrola jakości aparatury obrazowej jest niezbędna dla wiarygodnej diagnostyki.
Piśmiennictwo
- S. Patel, C. Durack, F. Abella et al.: Cone beam computed tomography in Endodontics – a review, Int Endod J, 2015.
- European Society of Endodontology: Position statement: Use of CBCT in Endodontics, Int Endod J, 2019.
- W.C. Scarfe, A.G. Farman: What is cone-beam CT and how does it work?, Dent Clin North Am, 2008.
- C. Kruse, R. Spin-Neto, A. Wenzel: Cone beam computed tomography and periapical diagnosis, Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol, 2015.
- AAE and AAOMR: Joint Position Statement on the Use of CBCT in Endodontics, 2015.
- C. Estrela, M.R. Bueno, C.R. Leles et al.: Detection of apical periodontitis using CBCT, J Endod, 2008.
- T.P. Cotton, T.M. Geisler, D.T. Holden et al.: Endodontic applications of CBCT, J Endod, 2007.
- R. Pauwels, K. Araki, J.H. Siewerdsen, S.S. Thongvigitmanee: Technical aspects of dental CBCT: State of the art, Dentomaxillofacial Radiology, 44(1), 2015, s. 20140224.
- W.A. Kalender: Dose in X-ray computed tomography, Physics in Medicine & Biology, 59(3), 2014, s. R129–R150.
Artykuł opublikowany wtórnie dzięki uprzejmości magazynu „Inżynier i Fizyk Medyczny”