Elektroradiologia uznawana jest za jeden z zawodów przyszłości. Nieustanny rozwój technologii w zakresie radiologii i radioterapii oraz coraz częstsze wykorzystanie sztucznej inteligencji sprawiają, że w placówkach medycznych zapotrzebowanie na wykwalifikowanych elektroradiologów ciągle rośnie.
Kształcenie elektroradiologów w Polsce
Obecnie kształcenie techników elektroradiologii (kod zawodu: 321103) realizowane jest na poziomie średnim w szkołach policealnych publicznych lub niepublicznych o uprawnieniach szkoły publicznej. Wymiar czasowy kształcenia to 1750 godzin, w tym w zakresie diagnostyki obrazowej, elektromedycznej i radioterapii – 1320 godzin. Ponadto, na studiach I stopnia na kierunku elektroradiologia kształci 13 uczelni, a na studiach II stopnia – 7 uczelni. Jednak sama edukacja formalna to dopiero początek drogi zawodowej.
Elektroradiolog zobowiązany jest do ustawicznego rozwoju zawodowego związanego z kształceniem podyplomowym oraz różnymi formami samokształcenia. W związku z tym, osoba wykonująca zawód medyczny dokumentuje swój rozwój w karcie rozwoju zawodowego, a dopełnienie obowiązku ustawicznego kształcenia zawodowego odbywa się w 5-letnim okresie rozliczeniowym, zwanym „okresem edukacyjnym”.
Umocowanie prawne zawodu elektroradiologa
Zacznijmy od umocowania prawnego naszego zawodu. Jeszcze w ubiegłym wieku trwały prace nad opracowaniem i wprowadzeniem w życie ustawy o zawodzie elektroradiologa. Brałem w nich udział jako Przewodniczący Sekcji Techników Elektroradiologii Polskiego Lekarskiego Towarzystwa Radiologicznego wraz z Cezarym Staroniem – Przewodniczącym Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Techników Medycznych Elektroradiologii (obecnie Ogólnopolski Związek Zawodowy Elektroradiologów), następnie jako Prezes Polskiego Stowarzyszenia Techników Elektroradiologii. W sumie opracowano kilka projektów takiej ustawy, niestety w ciągu tych wielu lat nigdy nie udało się uzyskać akceptacji naszych projektów przez „rządzących”.
Ostatecznie dopiero w 2023 r. weszła w życie Ustawa o niektórych zawodach medycznych z dnia 17 sierpnia 2023 r. (Dz.U. z 2023 r., poz. 1972) t.j. z dnia 8 grudnia 2025 r. (Dz.U. z 2025 r., poz. 1730). Ustawa ta umieszcza nas w jednej grupie z czternastoma innymi zawodami medycznymi. Określa ona – mówiąc w dużym uproszczeniu:
- Prawa i obowiązki osób wykonujących zawody medyczne z akcentem na odpowiedzialność zawodową (ponad połowa liczby artykułów w tej ustawie!)
- Wprowadza obowiązek wpisu do Centralnego Rejestru Osób Uprawnionych do Wykonywania Zawodu Medycznego
- Zawiera również zasady ustawicznego rozwoju zawodowego osób wykonujących zawód medyczny
Formy ustawicznego rozwoju zawodowego
I tutaj chciałbym się zatrzymać, omawiając niektóre szczegóły. Ustawiczny rozwój zawodowy może być realizowany przez:
1. Kształcenie podyplomowe:
- a) szkolenie specjalizacyjne – na zasadach określonych w ustawie z dnia 24 lutego 2017 r. o uzyskiwaniu tytułu specjalisty w dziedzinach mających zastosowanie w ochronie zdrowia (Dz. U. z 2025 r. poz. 342);
- b) kurs kwalifikacyjny
2. Doskonalenie zawodowe:
- a) kurs doskonalący,
- b) samokształcenie.
Obecny stan prawny i kompetencje zawodowe
Obecnie w Polsce elektroradiologom nie jest przyznawane prawo wykonywania zawodu – jak w przypadku pielęgniarek czy fizjoterapeutów – ze względu na brak odpowiednich regulacji prawnych (brak samorządu zawodowego). Do podjęcia pracy w tym zawodzie uprawnia dyplom ukończenia szkoły policealnej lub studiów wyższych. Brak regulacji prawnych spowodował, że absolwenci szkół policealnych (2,5-letnich) i absolwenci uniwersytetów medycznych (3-letnie studia licencjackie, 2-letnie studia magisterskie) mają te same kompetencje zawodowe.
Elektroradiolodzy już od dawna postulują wprowadzenie prawa wykonywania zawodu oraz jasnego określenia kompetencji zawodowych. Podkreślamy potrzebę reformy systemu kształcenia, uregulowania naszych kompetencji zawodowych oraz medycznych, a także wprowadzenie specjalizacji dla magistrów elektroradiologii, co pozwoliłoby na wykorzystanie ich potencjału w systemie opieki zdrowotnej.
Ograniczenia w dostępie do kształcenia podyplomowego
Z tego powodu elektroradiolodzy nie mogą skorzystać z kształcenia podyplomowego w formie szkolenia specjalizacyjnego. Jeśli zaś chodzi o kursy kwalifikacyjne, to zgodnie z zapisami art. 23, ust. 8 omawianej Ustawy: „Dyrektor CMKP podaje do publicznej wiadomości zatwierdzony program kursu kwalifikacyjnego na stronie internetowej CMKP.” Ostatnie informacje na stronie CMKP o szkoleniu dla elektroradiologów pochodzą z 2023 r.
Tak więc pozostaje dla nas dostępne doskonalenie zawodowe w formie kursu doskonalącego i samokształcenie. Kursy doskonalące mogą prowadzić podmioty zatwierdzone i wpisane na listę CMKP. Aktualna informacja ze strony: „Dyrektor CMKP publikuje i aktualizuje na stronie internetowej CMKP listę podmiotów uprawnionych do prowadzenia kursu doskonalącego. Aktualnie programy kursów, które mają być realizowane zgodnie z ustawą z 17 sierpnia 2023 r. o niektórych zawodach medycznych osoby wykonujące zawód medyczny, są w trakcie opracowania przez zespoły ekspertów.”
Samokształcenie jako główna forma rozwoju zawodowego
Reasumując – na tę chwilę – pozostaje nam tylko samokształcenie. I tutaj przychodzi nam w sukurs: Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 19.04.2024 r. w sprawie ustawicznego rozwoju zawodowego osób wykonujących niektóre zawody medyczne, które określa:
- Formy samokształcenia, o których mowa w art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 sierpnia 2023 r. o niektórych zawodach medycznych, zwanej dalej „ustawą”;
- Liczbę punktów edukacyjnych za poszczególne formy ustawicznego rozwoju zawodowego wraz z dokumentami potwierdzającymi ich realizację oraz liczbę punktów niezbędnych do zaliczenia obowiązku doskonalenia zawodowego;
- Wzór karty rozwoju zawodowego osoby wykonującej zawód medyczny.
Rozporządzenie określa aż 18 form samokształcenia – warto się zapoznać ze szczegółami, zachęcam. Podobnie z punktacją za różne formy samokształcenia, tutaj mamy aż 29 możliwości.
Karta rozwoju zawodowego
Na chwilę skupię się na Karcie rozwoju zawodowego. Tu mamy do czynienia z bardzo różnym podejściem urzędów wojewódzkich, które wydają karty, a następnie na ich podstawie wojewoda potwierdza dopełnienie przez osobę wykonującą zawód medyczny obowiązku ustawicznego rozwoju zawodowego przez zamieszczenie w części III karty stosownej adnotacji. Niektóre Urzędy Wojewódzkie udostępniają karty na swoich stronach, prosząc o wypełnienie danymi i odesłanie w celu nadania numeru, inne proszą o złożenie wniosku o udostępnienie karty. Ja złożyłem wniosek i po kilku miesiącach otrzymałem kartę.
Kontrowersje wokół punktacji edukacyjnej
Na oddzielną uwagę zasługuje szeroka dyskusja na temat interpretacji zapisów dotyczących punktacji. Chodzi o zapis:
„§ 3. 1. Dopełnienie przez osobę wykonującą dany zawód medyczny obowiązku ustawicznego rozwoju zawodowego polega na uzyskaniu w 5-letnim okresie rozliczeniowym, zwanym dalej 'okresem edukacyjnym’, co najmniej 200 punktów edukacyjnych za udział w wybranych formach ustawicznego rozwoju zawodowego, w tym 120 punktów edukacyjnych za udział w kursie doskonalącym, o którym mowa w art. 31 ust. 1 pkt 1 ustawy.”
Minister Zdrowia wyłącznie dla elektroradiologów wprowadził zapis ust. 4 w art. 3:
„4. Za równoważne z dopełnieniem obowiązku, o którym mowa w ust. 1, przez elektroradiologa uważa się również:
1) wykonanie obowiązku stałego podnoszenia swoich kwalifikacji z zakresu ochrony radiologicznej pacjenta, o którym mowa w art. 33n ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe (Dz. U. z 2023 r. poz. 1173 i 1890), lub
2) uzyskanie uprawnień inspektora ochrony radiologicznej, o których mowa w art. 7 ust. 3 lub ust. 5, albo uprawnień, o których mowa w art. 12 ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe.”
Interpretacja zapisów dotyczących ORP i IOR
Będąc uczestnikiem wielu konferencji, szkoleń i zebrań usłyszałem bardzo różne interpretacje tego zapisu. Od opinii, że kurs ochrona radiologiczna pacjenta (ORP) lub IOR (Inspektor Ochrony Radiologicznej) to za mało, aż po takie, że zgodnie z zapisem to wystarczy. Ja należę do tej drugiej grupy i uważam, że zapis „równoważne” wyjaśnia wszystko.
Mam wrażenie, że aż tak skrajnie różne interpretacje wynikają z zapisów 2 różnych aktów prawnych. Mam tu na myśli: Prawo Atomowe, w którym w art. 33n, ust. 2 przyznaje się 20 pkt szkoleniowych za uzyskanie ORP oraz Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 19.04.2024 r. w sprawie ustawicznego rozwoju zawodowego osób wykonujących niektóre zawody medyczne, które w art. 4, ust. 1 przyznaje 200 pkt edukacyjnych za uzyskanie ORP.
Zapisy Prawa Atomowego w tym przynajmniej zakresie powstały chronologicznie dużo wcześniej niż zapisy Rozporządzenia Min. Zdrowia i chociażby dlatego należy przyjąć za aktualne i obowiązujące te drugie. Ponadto określenia: pkt szkoleniowe i pkt edukacyjne, choć brzmią interpretacyjnie podobnie, to jednak znaczą coś innego, tym bardziej, że Minister Zdrowia w swoim Rozporządzeniu mógł również użyć słowa: szkoleniowe, a jednak użył: edukacyjne.
To oczywiście jest wyłącznie moja opinia i bardzo proszę ją wyłącznie tak traktować, choć nie ukrywam, będę bardzo usatysfakcjonowany, jeśli okaże się być obowiązująca. Na najbliższej Konferencji PSTE, która odbędzie się pod koniec marca, zadam to pytanie prawnikowi.
Aktywne samokształcenie
Niezależnie od ostatecznego rozstrzygnięcia; czy dla elektroradiologa ORP lub IOR wystarczą dla spełnienia obowiązku wynikającego z zapisów zarówno Prawa Atomowego, jak i Rozporządzenia Min. Zdrowia, bardzo gorąco zachęcam do korzystania z każdej dostępnej formy samokształcenia dla naszego zawodu. Współczesny elektroradiolog stoi przed koniecznością ciągłego pogłębiania swojej wiedzy. Pomimo formalnego wykształcenia zdobytego na studiach lub w szkole policealnej, dynamiczny rozwój technologii medycznych wymusza poszukiwanie dodatkowych źródeł wiedzy.
Ponadto warto brać aktywny udział we wszystkich dostępnych formach samokształcenia z wpisami do karty rozwoju zawodowego chociażby z tego powodu, że jak zapadnie rozstrzygnięcie nieuznające równowartości kursu ORP z 200 punktami edukacyjnymi i to dopiero za jakiś czas, to z pewnością będzie duży problem z uzyskaniem wymogów samokształcenia w 5-letnim okresie rozliczeniowym… (oby NIE).
Doświadczenia osobiste i rekomendacje
Na przykładzie swojej, już prawie 49-letniej kariery zawodowej mogę stwierdzić, że byłem uczestnikiem niezliczonej ilości szkoleń, konferencji naukowych, sympozjów czy kongresów, a w ostatnich czasach – webinarów. Dały mi one dużą wiedzę i praktykę, ale też niesamowitą satysfakcję z poznania ciekawych ludzi, bo należy pamiętać, że szkolenia to także okazja do integracji naszego środowiska, a to z kolei wartość nie do przeszacowania.
Miałem – i nadal mam – wielką przyjemność ze współpracy i kontaktu ze wszystkimi stowarzyszeniami naukowymi skupiającymi elektroradiologów (PSTE, PTE, SE) oraz związkami zawodowymi (OZZE, OZZTMR, OZZPE). Bardzo zachęcam do uczestnictwa w takich cyklicznych wydarzeniach jak: Kongresy PLTR z sesjami dla elektroradiologów, Konferencje naukowe PSTE czy PTE, PJOMED w Łodzi, Radiologia Wspólna Sprawa w Rzeszowie, Szkoła Elektroradiologii w Bydgoszczy i wiele innych.
Na zakończenie pozwolę sobie jeszcze raz zacytować swoje przesłanie dla młodych elektroradiologów zachęcające do nieustannego poszerzania wiedzy: „Głód wiedzy” i nawyk ciągłego samokształcenia pozostają kluczowe w zawodzie, gdzie technologia zmienia się w zawrotnym tempie.
Czesław Pływacz