W 2024 roku metoda oceny wieku kostnego za pomocą RTG nadgarstka zdecydowała o losie 286 osób na granicy, z czego aż 83 procent nieletnich zostało uznanych za dorosłych. Decyzja ta pozbawiła ich prawa do opieki, edukacji i ochrony przewidzianej dla dzieci. Co więcej, wśród obywateli Somalii, którzy stanowili największą grupę, tylko 15 spośród ponad 190 osób otrzymało status małoletnich. Metoda RTG nadgarstka do określania wieku kostnego dziecka budzi poważne kontrowersje, przede wszystkim ze względu na margines błędu sięgający 5 lat oraz brak uwzględnienia pochodzenia etnicznego. W tym artykule przyjrzymy się, jak działa badanie RTG wiek kostny, jakie są normy wieku kostnego i dlaczego międzynarodowe organizacje medyczne kwestionują wiarygodność tej metody.
Czym jest metoda RTG nadgarstka do oceny wieku kostnego
RTG nadgarstka to procedura radiologiczna, która określa biologiczny wiek pacjenta na podstawie analizy dojrzałości jego kości. Badanie to najczęściej obejmuje zdjęcie nadgarstka, ponieważ w tym obszarze znajduje się wiele ośrodków kostnienia, co pozwala na względnie precyzyjne monitorowanie rozwoju szkieletowego.
Atlas Greulicha i Pyle’a jako podstawa badania
Podstawą oceny wieku kostnego jest atlas stworzony w latach 50. XX wieku przez dr Williama Waltera Greulicha i dr Sarah Idell Pyle. Atlas zawiera zestaw zdjęć rentgenowskich lewej ręki oraz nadgarstka, reprezentujących wiek kostny dla każdej klasy wieku i płci. Znajdziesz tam zdjęcia rentgenowskie rąk dziewcząt w wieku od 0 do 18 lat i chłopców w wieku od 0 do 19 lat, wraz ze wskaźnikami dojrzałości kości ręki oraz dystalnych nasad kości łokciowej i promieniowej. Atlas powstał na podstawie badań dzieci europejskich imigrantów mieszkających w Stanach Zjednoczonych, żyjących na dobrym poziomie społeczno-gospodarczym.
Jak przebiega badanie RTG nadgarstka
W celu określenia wieku szkieletowego wykonuje się RTG ręki przeciwnej do dominującej, w związku z czym u osób praworęcznych obrazuje się lewą rękę. Wykonane zdjęcie porównuje się następnie z wzorcami przedstawionymi w atlasie Greulicha i Pyle’a. Analiza opiera się na ocenie trzech elementów: liczby i wielkości punktów kostnienia, wielkości, kształtu i gęstości krawędzi kości oraz odległości dzielącej punkt kostnienia nasady od strefy wapnienia przynasady. U pacjentów z zakończonym rozwojem kostnym na zdjęciu RTG dłoni i nadgarstka widoczna jest struktura o nazwie przywodziciel trzeszczki.
Kto przeprowadza badanie wieku kostnego
Zdjęcie powinien ocenić lekarz doświadczony, gdyż jądra kostnienia w nadgarstku mogą pojawiać się niesynchronicznie i trudno je dopasować do odpowiedniego schematu. W ocenie należy się wówczas kierować jądrami kostnienia kości długich ręki i wiek kostny określać w przybliżeniu. Fizjologicznie wiek kostny u dziecka w wieku przedszkolnym i szkolnym może być opóźniony lub przyspieszony o około 12 miesięcy. Większe opóźnienie wymaga dalszej diagnostyki w kierunku niedoczynności tarczycy.
Zastosowanie RTG nadgarstka w ocenie wieku migrantów
Sytuacja nieletnich migrantów bez dokumentów
Kluczową kwestią pozostaje ustalenie wieku chronologicznego małoletnich cudzoziemców bez opieki, którzy przybywają do Polski bez dokumentów tożsamości i deklarują wiek poniżej 18 lat. Rocznie na granicy polsko-białoruskiej pojawia się nawet 200-300 nieletnich bez opieki, pochodzących z Somalii, Erytrei, Konga oraz innych krajów. Rzeczniczka Praw Dziecka wraz z Rzecznikiem Praw Obywatelskich oraz organizacje pozarządowe, w tym Lekarze bez Granic, Save the Children i Stowarzyszenie Interwencji Prawnej, dostrzegają szereg systemowych problemów związanych z obecnymi procedurami oceny wieku.
Procedura ustalania wieku na granicach
W przypadku wątpliwości co do wieku małoletniego organ może zwrócić się o wykonanie badań w celu oszacowania wieku. Badania lekarskie przeprowadzane są za zgodą małoletniego lub jego przedstawiciela ustawowego i mogą być wykonane tylko wtedy, gdy ustalenie rzeczywistego wieku nie jest możliwe na podstawie zgromadzonej dokumentacji. W razie braku zgody na przeprowadzenie takich badań cudzoziemca uważa się za osobę pełnoletnią. Decyzja o skierowaniu na badanie RTG leży w gestii funkcjonariuszy w momencie zatrzymania osoby na granicy i jest szczególnie trudna w sytuacjach, gdy ma to miejsce w lesie, bez świadków, w warunkach stresu i przy barierach językowych. Od marca 2025 roku Straż Graniczna w Polsce ma jeszcze większe uprawnienia w zakresie decydowania o dalszym losie danej osoby.
Konsekwencje prawne ustalenia wieku
Ustalenie wieku ma zasadnicze znaczenie przy zagwarantowaniu poszanowania praw osób małoletnich. Osoby uznane za dorosłe tracą dostęp do opieki kuratora, wsparcia edukacyjnego i psychologicznego, a przede wszystkim ochronę przed detencją. W konsekwencji mogą zostać bezprawnie pozbawieni wjazdu do Polski, a tym samym ochrony i bezpieczeństwa. Pierwszego stycznia 2026 roku weszła w życie zmiana ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP, która umożliwia umieszczenie w ośrodku strzeżonym dla cudzoziemców osób małoletnich bez opieki ubiegających się o ochronę międzynarodową.
Statystyki stosowania metody
W 2024 roku procedurę ustalania wieku przeprowadzono w 286 przypadkach, z czego w 238 przypadkach osoby zostały uznane za dorosłe, a tylko 48 za małoletnie. Największą grupę stanowili obywatele Somalii, ponad 190 osób, z których tylko 15 zostało uznanych za małoletnich. Z kolei w pierwszej połowie 2025 roku na badanie wieku skierowano 17 osób, przy czym tylko cztery uznano za małoletnie, pozostałym odmówiono dostępu do procedury azylowej.
Kontrowersje wokół metody RTG nadgarstka
Wiarygodność naukowa metody RTG nadgarstka do oceny wieku kostnego budzi poważne zastrzeżenia środowiska medycznego i organizacji praw człowieka.
Margines błędu do 5 lat
Badania RTG przy określaniu wieku mają zakres błędu do około pięciu lat. W praktyce oznacza to, że osoba mająca 17 lat i 8 miesięcy może zostać określona jako pełnoletnia. Margines błędu nie jest zazwyczaj brany pod uwagę, a badanie oceniane jest na niekorzyść cudzoziemca.
Brak uwzględnienia pochodzenia etnicznego i stanu zdrowia
Metody radiologiczne nie uwzględniają kluczowych czynników indywidualnych, takich jak pochodzenie etniczne, stan zdrowia, uwarunkowania metaboliczne i genetyczne, sytuacja społeczna czy przewlekłe choroby, w tym zaburzenia hormonalne. Ma to szczególne znaczenie dla osób pochodzących z regionów dotkniętych konfliktami, niedożywieniem lub głodem. Powszechnie stosowane w Europie metody opierają się na populacjach pochodzenia kaukaskiego i dają nieprecyzyjne wyniki w przypadku osób spoza tej grupy etnicznej. Atlas Greulicha i Pyle’a może nie dawać najbardziej wiarygodnego wyniku w przypadku osób odmiany czarnej.
Narażenie na promieniowanie rentgenowskie
Komórki w młodych tkankach ulegają wciąż gwałtownym podziałom, a zmiany w DNA wynikające z jonizacji teoretycznie mogą w długim okresie czasu zwiększyć ryzyko zachorowania na nowotwór w sposób wyraźniejszy niż u dorosłych. Organizm dziecka jest bardziej podatny na radiację ze względu na swoją wielkość i brak pełnego wykształcenia.
Sprzeczność z Kodeksem Etyki Lekarskiej
Stosowanie RTG nadgarstka gryzie się mocno z Kodeksem Etyki Lekarskiej i zasadą primum non nocere, czyli przede wszystkim nie szkodzić. Polski Kodeks wyraźnie gwarantuje lekarzom swobodę wykonywania czynności medycznych zgodnie z własnym sumieniem oraz aktualnym stanem wiedzy medycznej.
Stanowisko Lekarzy bez Granic
Procedury oceny wieku obejmują stosowanie promieniowania jonizującego, co jest nie tylko naukowo niewiarygodne, ale także sprzeczne z podstawową zasadą działania w najlepszym interesie medycznym dziecka. Organizacja podkreśla, że stosowanie zawodnych procedur może prowadzić do bezprawnego pozbawienia możliwości wjazdu do Polski.
Krytyka międzynarodowych organizacji medycznych
Międzynarodowe organizacje medyczne i stowarzyszenia pediatrów, w tym Europejska Akademia Pediatrii i Międzynarodowe Towarzystwo Pediatrii Społecznej i Zdrowia Dziecka, jednoznacznie potępiają stosowanie promieni rentgenowskich do określania wieku, powołując się na ich niską wiarygodność.
Alternatywne metody i rekomendacje ekspertów
Lekarze bez Granic przygotowali raport pt. „Wiek jako wyrok. Krzywdzące metody oceny wieku małoletnich bez opieki w Polsce” i zaapelowali do polityków o wykluczenie kontrowersyjnej metody RTG nadgarstka w nowo powstającej ustawie o zwalczaniu handlu ludźmi.
Ocena multidyscyplinarna z udziałem specjalistów
Standardy międzynarodowe zalecają podejście wieloaspektowe oraz całościowe, które zapewnia zastosowanie wszystkich niezbędnych gwarancji. Proces oceny wieku kostnego powinien wykorzystywać podejście multidyscyplinarne z udziałem psychologa, który mógłby porozmawiać z migrantem. Komitet Ministrów Rady Europy nakazuje korzystanie z pomocy różnych specjalistów przy ocenie wieku.
Zasada domniemania małoletności
Rekomendacje ekspertów wskazują na poszanowanie zasady domniemania małoletności jako fundamentu wszystkich decyzji administracyjnych dotyczących ustalania wieku. W przypadku, gdy wiek osoby określono na powyżej 18 lat, lecz z uwagi na przyjętą granicę błędu nie można wykluczyć, że ma ona mniej niż 18 lat, należy traktować ją jak osobę małoletnią.
Respektowanie dokumentów przedstawionych przez migranta
Eksperci zalecają respektowanie daty urodzenia zgłoszonej przez osobę identyfikującą się jako małoletnia we wszystkich oficjalnych dokumentach i nieustalanie jej arbitralnie wyłącznie na podstawie badań lekarskich. Dostępne dokumenty przedstawione przez dziecko co do zasady należy uznawać za autentyczne, chyba że istnieją ku temu wiarygodne przeciwdowody.
Holistyczne podejście do oceny wieku dziecka
Organizacje medyczne domagają się zapewnienia etycznych, kompleksowych i holistycznych sposobów oceny wieku dziecka. Należy zagwarantować małoletnim dostęp do rzetelnych informacji w zrozumiałym języku i formie przyjaznej dzieciom, tak aby świadoma zgoda była warunkiem każdej procedury oceny wieku.
Wnioski
Metoda RTG nadgarstka do oceny wieku migrantów pozostaje głęboko wadliwa, przede wszystkim ze względu na margines błędu sięgający pięciu lat oraz brak uwzględnienia pochodzenia etnicznego. Gdy międzynarodowe organizacje medyczne jednoznacznie potępiają tę praktykę, Polska potrzebuje pilnej zmiany systemowej.
Zanim zdecydujesz się poprzeć obecną politykę, rozważ konsekwencje: dzieci tracą prawo do ochrony na podstawie niewiarygodnego badania. Czas na podejście multidyscyplinarne i respektowanie zasady domniemania małoletności.
Źródła:
https://brpd.gov.pl/2026/02/24/ocena-wieku-maloletnich-cudzoziemcow-potrzeba-dzialan-miedzysektorowych/ (https://brpd.gov.pl/2026/02/24/ocena-wieku-maloletnich-cudzoziemcow-potrzeba-dzialan-miedzysektorowych/%22%20%5Ct%20%22_blank)
https://www.tokfm.pl/polska/podlaskie/jak-ustala-sie-wiek-migrantow-na-granicy-kontrowersje-wokol-badan-rtg (https://www.tokfm.pl/polska/podlaskie/jak-ustala-sie-wiek-migrantow-na-granicy-kontrowersje-wokol-badan-rtg%22%20%5Ct%20%22_blank)
https://www.mp.pl/pytania/pediatria/chapter/B25.QA.8.5.11 (https://www.mp.pl/pytania/pediatria/chapter/B25.QA.8.5.11%22%20%5Ct%20%22_blank).
https://www.gov.pl/attachment/7158b2a1-06db-4207-bb9c-710422702aa7 (https://www.gov.pl/attachment/7158b2a1-06db-4207-bb9c-710422702aa7%22%20%5Ct%20%22_blank)
https://oko.press/maloletni-migranci-polska-granica-ani-prawa-ani-opieki (https://oko.press/maloletni-migranci-polska-granica-ani-prawa-ani-opieki%22%20%5Ct%20%22_blank)
https://dzieckokrzywdzone.fdds.pl/index.php/DK/article/download/979/817 (https://dzieckokrzywdzone.fdds.pl/index.php/DK/article/download/979/817%22%20%5Ct%20%22_blank)
https://lekarze-bez-granic.pl/wiek-jako-wyrok-raport/ (https://lekarze-bez-granic.pl/wiek-jako-wyrok-raport/%22%20%5Ct%20%22_blank)
https://pulsmedycyny.pl/medycyna/diagnostyka/przeswietlenie-nadgarstka-jako-metoda-oceny-wieku-migrantow-lekarze-bez/ (https://pulsmedycyny.pl/medycyna/diagnostyka/przeswietlenie-nadgarstka-jako-metoda-oceny-wieku-migrantow-lekarze-bez/%22%20%5Ct%20%22_blank)
https://antropogeekblog.wordpress.com/2021/01/11/antropologiczny-kwadrans-10-okreslanie-wieku-dzieki-kosciom-reki-i-nadgarstka/ (https://antropogeekblog.wordpress.com/2021/01/11/antropologiczny-kwadrans-10-okreslanie-wieku-dzieki-kosciom-reki-i-nadgarstka/%22%20%5Ct%20%22_blank)
https://niebieskiepudelko.pl/rentgen-a-zdrowie-dziecka/ (https://niebieskiepudelko.pl/rentgen-a-zdrowie-dziecka/%22%20%5Ct%20%22_blank)
https://www.medexpress.pl/ochrona-zdrowia/medyczne-metody-oceny-wieku-migrantow-sa-szkodliwe-niewiarygodne-i-nieetyczne/ (https://www.medexpress.pl/ochrona-zdrowia/medyczne-metody-oceny-wieku-migrantow-sa-szkodliwe-niewiarygodne-i-nieetyczne/%22%20%5Ct%20%22_blank)