Diagnostyka radiologiczna zwierząt to jedno z najważniejszych narzędzi, które pozwala wykryć problemy zdrowotne Twojego pupila, zanim staną się poważnym zagrożeniem. Jednak wielu właścicieli zwierząt zastanawia się, kiedy dokładnie takie badanie jest niezbędne.
Diagnostyka radiologiczna w weterynarii obejmuje różne metody obrazowania, szczególnie istotne w przypadkach chorób układu oddechowego, krążenia czy urazów.
Dr Maciej Głębicki, specjalizujący się w kardiologii weterynaryjnej i członek ESVC (European Society of Veterinary Cardiology), wykorzystuje w codziennej praktyce zaawansowane metody diagnostyki obrazowej w tym badania echokardiograficzne i EKG.
Postaram się wyjaśnić kiedy Twoje zwierzę wymaga rozszerzenia diagnostyki o dodatkowe modalności, jak przebiegają poszczególne badanie oraz jakie diagnozy można postawić dzięki nowoczesnym metodom obrazowania.
Czym jest diagnostyka obrazowa w weterynarii
Diagnostyka obrazowa w medycynie weterynaryjnej jest interdyscyplinarną dziedziną wykorzystującą różnorodne metody obrazowania do oceny morfologii, struktury i funkcji narządów oraz identyfikacji zmian patologicznych, stanowiąc istotny element procesu diagnostycznego, planowania leczenia i monitorowania przebiegu chorób u zwierząt.
Podstawowe metody obrazowania w weterynaryjnej diagnostyce obrazowej
- radiografia (RTG),
- ultrasonografia (USG), w tym echokardiografia,
- tomografia komputerowa (TK),
- rezonans magnetyczny (MRI),
- scyntygrafia i inne techniki medycyny nuklearnej,
- ttechniki obrazowania stosowane podczas procedur interwencyjnych.
Objawy wymagające natychmiastowego badania
Objawy wymagają pilnej wizyty w przychodni weterynaryjnej. Duszność, czyli widoczny zwiększony wysiłek oddechowy, występujący ze zwiększoną częstotliwością oddychania. Często obserwowana jest również pozycja ulgowa u zwierząt z ciężką dusznością – pozycja ułatwiająca oddychanie (np. pozycja stojąca z wyciągniętą szyją.)
Sinica, czyli zmiana zabarwienia błon śluzowych na kolor siny, fioletowy lub nienaturalnie blady, świadczy o niedotlenieniu organizmu.
Podumowując: omdlenia, porażenia spastyczne i wiotkie, nietolerancja wysiłkowa, silna duszność czy ostre objawy bólowe w obrębie jamy brzusznej, kończyn również kwalifikują się do stanów nagłych wymagających rozszerzonej diagnostyki w tym RTG.
Choroby układu oddechowego
RTG klatki piersiowej to podstawowe badanie w diagnostyce chorób układu oddechowego, niewydolności serca, czy pierwotnych zmian nowotworowych lub metastaz. Kaszel, duszność i zmniejszona tolerancja wysiłku stanowią główne wskazania do wykonania badania.
Problemy z układem krążenia
Objawy chorób serca przez długi czas mogą rozwijać się bez wyraźnych symptomów. Spadek aktywności, szybkie męczenie się, kaszel, duszność lub przyspieszony oddech wymagają konsultacji ze specjalistą kardiologii weterynaryjnej. RTG klatki piersiowej umożliwia określenie wielkości i kształtu serca oraz rozpoznanie lewostronnej zastoinowej niewydolności serca lub obecności płynu w jamach opłucnej.
Urazy i złamania
W przypadku upadku, wypadku komunikacyjnego lub silnego uderzenia, RTG jest pierwszym badaniem pozwalającym ocenić strukturę i status układu kostnoszkieletowego. Urazy mogące prowadzić z złamań kości, lub obecne deformacje kończyn, nagła kulawizna stanowią bezpośrednie wskazania do zlecenia przez lekarza prowadzącego badań z dodatkowych oferowanych przez diagnostykę obrazową.
Jak przebiega badanie radiologiczne zwierzęcia
Przebieg badania rentgenowskiego zależy od obszaru ciała wymagającego oceny oraz temperamentu Twojego zwierzęcia, oraz stanu zdrowia. Procedura jest bezbolesna i zajmuje jedynie kilka minut. Czasami wymaga sedacji lub znieczulenia ogólnego.
Przygotowanie pupila do badania RTG
Przed badaniem RTG jamy brzusznej pies nie powinien jeść przez co najmniej 12 godzin, przy zachowaniu dostępu do wody. Głodówka pozwala na wyraźniejszą ocenę narządów i zmniejsza ryzyko wymiotów, szczególnie gdy konieczne jest zastosowanie środków uspokajających. Przed wejściem do gabinetu zdejmij ze zwierzęcia wszystkie metalowe i plastikowe elementy takie jak obroża, szelki czy ubranko. Przynieś ze sobą historię leczenia oraz wcześniejsze wyniki badań, które pomogą lekarzowi w ocenie zmian.
Czas trwania i bezpieczeństwo procedury
Zwierzę układane jest na stole diagnostycznym w pozycji dopasowanej do badanej części ciała, może to być ułożenie na boku, na plecach lub w pozycji stojącej. W przypadku niespokojnych pacjentów lub badań ortopedycznych, gdzie konieczne jest obniżenie napięcia mięśniowego, stosuje się krótkotrwałą sedację, lub płytkie znieczulenie ogólne. Obecnie dzięki cyfrowemu detektorowi rentgenowskiemu obraz pojawia się na ekranie komputera w ciągu kilku sekund od ekspozycji.
.
Najczęstsze diagnozy stawiane dzięki badaniom obrazowym
Badania obrazowe pozwalają na dokładną i precyzyjną diagnostykę problemów kardiologicznych od wad wrodzonych przez choroby nabyte, stany nagłe, zmiany wtórne do chorób zakaźnych, urazów aż po choroby onkologiczne.
Medycyna nuklearna w weterynarii
W medycynie weterynaryjnej medycyna nuklearna znajduje zastosowanie zarówno w diagnostyce, jak i leczeniu chorób z wykorzystaniem radiofarmaceutyków. Szczególne znaczenie ma w endokrynologii kotów oraz diagnostyce chorób układu ruchu u koni.
Leczenie nadczynności tarczycy u kotów – jod promieniotwórczy ¹³¹I
U kotów z nadczynnością tarczycy radiojod (¹³¹I) jest jedną z metod leczenia przyczynowego. Jod jest fizjologicznie wychwytywany przez komórki tarczycy, dlatego podany radioaktywny izotop gromadzi się przede wszystkim w nadczynnej tkance tarczycy.
Emitowane przez ¹³¹I promieniowanie β powoduje selektywne uszkodzenie i zniszczenie hiperfunkcyjnej tkanki tarczycy, przy względnym oszczędzeniu pozostałych tkanek. Jednocześnie promieniowanie γ umożliwia wykrywanie i monitorowanie radioaktywności.
Metoda ta może być stosowana m.in. w przypadku:
- łagodnego rozrostu gruczołu tarczowego,
- gruczolaka tarczycy,
- zmian obejmujących tkankę tarczycy położoną ektopowo lub zamostkowo.
Zaletą terapii radiojodem jest możliwość leczenia nadczynności tarczycy bez konieczności chirurgicznego usuwania gruczołu.
Diagnostyka radionuklidowa u koni
U koni medycyna nuklearna znajduje szczególne zastosowanie w diagnostyce chorób układu mięśniowo-szkieletowego, zwłaszcza gdy badanie kliniczne i klasyczne metody obrazowania nie pozwalają jednoznacznie określić źródła kulawizny.
W scyntygrafii kości wykorzystuje się radiofarmaceutyki, najczęściej związki znakowane technetem-99m (⁹⁹ᵐTc). Radiofarmaceutyk gromadzi się w miejscach zwiększonego metabolizmu kostnego i przebudowy tkanki.
Pozwala to wykrywać m.in.:
- zmiany przeciążeniowe,
- mikrouszkodzenia i niektóre złamania,
- zapalenie kości,
- zmiany w obrębie stawów,
- niektóre procesy nowotworowe,
- ogniska mogące odpowiadać za występowanie kulawizny.
Scyntygrafia jest szczególnie cenna jako badanie lokalizujące, ponieważ może wskazać obszar zwiększonej aktywności metabolicznej, który następnie można dokładniej zbadać za pomocą RTG, USG, TK lub MRI.
Rola diagnostyki w kardiologii weterynaryjnej
Kardiologia weterynaryjna jest jedną z najbardziej dynamicznie rozwijających się specjalizacji medycyny weterynaryjnej. Echokardiografia jako nieinwazyjna metoda obrazowania serca za pomocą ultradźwięków, umożliwia szczegółową ocenę morfologii i funkcji mięśnia sercowego, zastawek oraz naczyń. Diagnostyka echokardiograficzna, umożliwia poza oceną struktur anatomicznych dokonać również oceny statusu hemodynamicznego pacjenta. Badanie RTG klatki piersiowej umożliwiający ocenę wielkości serca, ocenę jego ułożenia w klatce piersiowej, stwierdzenie ewentualnych zmian wynikających z choroby serca mogące dawać objawy zastoinowej niewydolności serca oraz chorób układu oddechowego.
Badania elektrokardiograficzne polegające na rejestracji powierzchniowych różnic potencjałów elektrycznych na powierzchni ciała zwierzęcia potocznie zwane badaniem EKG (powierzchniowym) pozwala ocenić czynność układu bodźcoprzewodzącego oraz rozpoznać ewentualny typ arytmii.
Wykrywanie chorób serca
W diagnostyce radiologicznej chorób serca u psów i kotów ocena sylwetki serca i dużych naczyń w badaniu RTG klatki piersiowej pozwala przede wszystkim na wykrywanie i ilościową ocenę powiększenia poszczególnych struktur układu sercowo-naczyniowego oraz ocenę jego następstw, takich jak zastój żylny czy obrzęk płuc. Najczęściej stosowane protokoły w analizie radiogramów klatki piersiowej psów i kotów:
Parametr | Co oceniamy | Zastosowanie |
VHS (Vertebral Heart Size) | Ogólny rozmiar sylwetki serca | Ocena kardiomegalii, monitorowanie zmian |
VLAS (Vertebral Left Atrial Size) | Wielkość lewego przedsionka | Szczególnie przydatne w MMVD u psów |
RLA / RLAD | Wielkość lewego przedsionka | Ilościowa ocena LA, szczególnie u psów z MMVD |
VLAS / 2nd VLAS | Projekcja wielkości LA | Ocena powiększenia LA i jego progresji |
CTR | Stosunek szerokości serca do klatki | Pomocniczo, szczególnie w niektórych sytuacjach |
Rozmiar i przebieg naczyń płucnych | Tętnice i żyły płucne | Ocena zastoju żylnego, nadciśnienia płucnego |
Żyła główna doogonowa | Wielkość i kształt | Pomocnicza ocena zastoju / zmian hemodynamicznych
|
Najczęstsze choroby serca u psów i kotów
Problemy kardiologiczne u psów i kotów obejmują szeroki zakres schorzeń, od wad obecnych od urodzenia po choroby nabyte w trakcie życia.
Wady wrodzone serca
Wady wrodzone serca wykrywane są u ponad 20% psów i mniej niż 10% kotów poddawanych badaniu kardiologicznemu. U psów najczęściej stwierdza się zwężenie tętnicy płucnej, podzastawkowe zwężenie aorty, przetrwały przewód tętniczy (PDA) oraz ubytek przegrody międzykomorowej (VSD). Natomiast u kotów dominują VSD, dysplazja zastawki trójdzielnej oraz mitralnej, a PDA stanowi tylko około 1/10000 przypadków. Predyspozycje rasowe obejmują częstsze występowanie PDA u owczarków niemieckich, nowofundlandów i maltańczyków oraz VSD u pinczerów, terrierów i buldogów francuskich. Specjaliści z Uniwersyteckiego Centrum Medycyny Weterynaryjnej w Poznaniu, w tym lek. wet. Maciej Głębicki, wykonują zaawansowane procedury diagnostyczne i terapeutyczne w obszarze wrodzonych wad serca, wykorzystując echokardiografię przedklatkową i przezprzełykową oraz zabiegi z zakresu kardiologii interwencyjne.
Choroby zastawkowe
Choroba zwyrodnieniowa zastawki dwudzielnej (DMVD) stanowi najczęstszą nabytą wadę serca u psów, odpowiadając za ponad 75% chorób kardiologicznych u tego gatunku. Endokardioza (DMVD) dotyka głównie osobniki małych ras, w szczególności Cavalier King Charles Spaniela, jamniki, pudla miniaturowego i Yorkshire Terriera. Zwyrodnienie płatków zastawki prowadzi do powstania niedomykalności powodującej wsteczne przemieszczenie się krwi do lewego przedsionka w trkacie skurczu lewej komory, prowadząc do wtórnej kompensacyjnej przebudowy mięśnia sercowego i będącą w skrajnym przypadku przycznyją jego niewydolności. Szacuje się że choroba ta dotyczny ok 70% populacji psów, i jest obserowana u osobników po 6-7 roku życia.
Kardiomiopatia u kotów
Kardiomiopatia przerostowa (HCM) jest najczęstszą chorobą mięśnia sercowego u kotów, stanowiąc nawet 2/3 wszystkich przypadków kocich kardiomiopatii. Schorzenie to charakteryzuje się ogniskowym lub ogólnym pogrubieniem ściany wolnej lewej komory i/lub przegrody międzykomorowej. Choroba ta tak jak u ludzi ma podłoże genetyczne i może wystąpić u kotów w każdym wieku, najczęściej diagnozowane jest u samców w wieku > 6 lat. Rasy predysponowane to Maine Coon, Ragdoll, kot brytyjski, norweski leśny, perski, bengalski i sfinks. U połowy kotów z chorobą serca nie występuje słyszalny szmer sercowy. Inne kardiomiopatie takie jak restrykcyjna kardiomiopatia (RCM), Arytmogenna kardiomiopatia prawej komory (ARVC), niesklasyfikowana kardiomiopatia (NCM), czy rozstrzeniowa kardiomiopatia (DCM) również diagnozowane są u kotów.
Niewydolność serca
Zastoinowa niewydolność serca – definicja
Zastoinowa niewydolność serca (CHF, congestive heart failure) to zespół kliniczny wynikający z nieprawidłowej funkcji serca, prowadzący do wzrostu ciśnienia napełniania jam serca i/lub ciśnienia w krążeniu żylnym, czego następstwem jest zastój krwi oraz gromadzenie płynu w tkankach lub jamach ciała.
W medycynie weterynaryjnej CHF może manifestować się przede wszystkim jako:
- lewostronna zastoinowa niewydolność serca (L-CHF) – wzrost ciśnienia w lewym przedsionku i żyłach płucnych, prowadzący do obrzęku płuc,
- prawostronna zastoinowa niewydolność serca (R-CHF) – wzrost ciśnienia w krążeniu żylnym układowym, prowadzący do wysięku w jamie brzusznej (wodobrzusza), jamie opłucnej, obrzęków tkanek podskórnych lub powiększenia narządów żylnych.
Zaburzenia rytmu serca
Arytmia to każde zaburzenie rytmu pracy serca, obejmujące bradykardię (zbyt wolne częstotliwość), tachykardię (zbyt szybką częstotliwość) lub ektopowe pobudzenia i rytmy. Przyczyny obejmują choroby strukturalne serca, zaburzenia elektrolitowe, choroby endokrynologiczne oraz zapalenie mięśnia sercowego. Niektóre arytmie mają charakter fizjologiczny i nie wymagają leczenia, inne mogą prowadzić do omdleń, niewydolności serca, a nawet nagłej śmierci sercowej.
Objawy problemów kardiologicznych u pupili
Rozpoznanie problemów kardiologicznych u zwierząt bywa trudne, ponieważ pierwsze sygnały są subtelne i niespecyficzne. Często mogące by rozpoznane jedynie przez lekarza prowadzącego w trakcie badania przedmiotowego zwierzęcia. Mechanizmy kompensacyjne serca maskują obecność choroby w jej początkowych stadiach aż do momentu ich wyczerpania – z reguły wtedy pojawiają się zauważalne przez właściciela symptomy.
Kaszel i trudności w oddychaniu
Kaszel sercowy u psa pojawia się zwykle na zaawansowanym etapie choroby i jest najczęściej spowodowany niewydolnością lewej komory. Krew zbiera się w lewej komorze, spiętrza od lewego przedsionka aż po naczynia krwionośne w płucach, co potocznie nazywane jest „wodą w płucach”. Normalna częstość oddechów w spoczynku wynosi od 15 do 30 oddechów na minutę, częstość powyżej 35 oddechów na minutę podczas odpoczynku lub snu wymaga konsultacji z weterynarzem. Natomiast u kotów kaszel występuje rzadko.
Diagnostyka i leczenie chorób serca
Prawidłowa diagnostyka kardiologiczna rozpoczyna się od wywiadu z opiekunem i badania przedmiotowego. Na podstawie zebranych w trakcie tych czynności informacji lekarz decyduje o ewentualnym zleceniu badań dodatkowych
Badanie echokardiograficzne (ECHO)
Echokardiografia przezklatkowa (TTE) to podstawowe narzędzie kardiologii weterynaryjnej, pozwalające ocenić budowę serca, pracę zastawek, wielkość jam, kurczliwość mięśnia sercowego oraz przepływ krwi. Badanie trwa zwykle od 20 do 40 minut i jest całkowicie nieinwazyjne.
Badanie EKG i Holter
EKG wykrywa zaburzenia rytmu serca prowadzące do omdleń. Badanie holterowskie rejestruje aktywność elektryczną serca przez 24 godziny lub dłuższy okres czasu. Badania te pozwalają na wykrycie ewentualnych arytmii, lub zaburzeń czynności elektrofizjologicznej serca nie uchwytnej w trakcie krótkiego zapisu EKG w warunkach ambulatoryjnych.
RTG klatki piersiowej
Radiografia umożliwia ocenę wielkości serca, stwierdzenia ewentualnej obecności płynu w jamie opłucnej oraz zmian w miąższu płuc, ocenę elementów układu kostnoszkieletowego klatki piersiowej
Badania laboratoryjne
Badania krwi pozwalają ocenić biomarkery związane z funkcją serca, wykluczyć współistniejące choroby, w tym metaboliczne i endokrynologiczne, zaburzenia elektrolitowe oraz zapewnić bezpieczne stosowanie leków kardiologicznych.
Leczenie farmakologiczne
Terapia farmakologiczna jest dostosowywana indywidualnie dla każdego zwierzęcia w zależności od postawionego rozpoznania.
Kardiologia interwencyjna – nowoczesne metody
Zaawansowane ośrodki oferują zabiegi z zakresu kardiologii interwencyjnej w leczeniu wrodzonych wad serca i nabytych wad serca wykorzystując echokardiografię przezprzełykową oraz fluoroskopię jako narzędzia obrazowania umożliwiające dokładną nawigacje śródzabiegową oraz precyzyjne deponowanie implantów takich jak stenty, okludery czy elektrody do stymulatorów
Badanie MRI u psów i kotów
Rezonans magnetyczny (MRI, magnetic resonance imaging) jest nieinwazyjną metodą diagnostyki obrazowej wykorzystującą silne pole magnetyczne oraz fale radiowe do uzyskiwania szczegółowych obrazów tkanek i narządów zwierzęcia, bez wykorzystania promieniowania jonizującego.
U psów i kotów MRI znajduje szczególne zastosowanie w ocenie tkanek miękkich, zwłaszcza struktur, które są trudne do szczegółowej oceny w badaniu RTG lub TK.
Obecnie coraz częściej wykorzystywana modalność w diagnostyce kardiologicznej zwierząt, szczególnie w diagnostyce takich schorzeń jak zapalenie mięśnia sercowego, DCM, czy arytmogenna kardiomiopatia prawej komory.
Badanie TK u psów i kotów
Tomografia komputerowa (TK, CT – computed tomography) jest nieinwazyjną metodą diagnostyki obrazowej wykorzystującą promieniowanie rentgenowskie oraz komputerową rekonstrukcję obrazu do uzyskiwania przekrojowych, szczegółowych obrazów anatomicznych organizmu zwierzęcia.
TK umożliwia ocenę struktur w przekrojach poprzecznych oraz rekonstrukcje wielopłaszczyznowe (MPR) i trójwymiarowe (3D). W porównaniu z klasycznym badaniem RTG pozwala znacznie dokładniej lokalizować i charakteryzować zmiany patologiczne.
Podsumowanie
„Lekarze weterynarii muszą selektywnie korzystać z diagnostyki obrazowej, uwzględniać dotychczasowe dane kliniczne przy interpretacji obrazów oraz rozważnie odnosić uzyskane wyniki do indywidualnych potrzeb danego zwierzęcia.” — Tiziana Caspanello, Veterinary Researcher
Diagnostyka radiologiczna to nieocenione narzędzie, które pozwala wykryć problemy zdrowotne Twojego zwierzęcia zanim staną się poważnym zagrożeniem. Szczególnie istotna jest przy objawach alarmowych takich jak duszność, kaszel czy nagłe omdlenia. Pamiętaj, że regularne badania profilaktyczne u starszych pupili mogą uratować życie. Jeśli zauważysz niepokojące symptomy, nie zwlekaj z wizytą u specjalisty. Wczesna diagnoza znacząco zwiększa szanse na skuteczne leczenie i długie, zdrowe życie Twojego czworonoga.
Serdeczne podziękowania dla lek.Wet. Macieja Głębickiego za opracowanie materiałów i zdjęcia